PROFILAKTYKA Wiek 50 plus

 

 WSZYSCY:

 

• Podstawowe badania profilaktyczne (morfologia, OB, stężenie glukozy we krwi oraz ogólne badanie moczu), a także lipidogram – raz w roku.

 

• Pomiar ciśnienia tętniczego, kontrola wagi oraz ogólne badanie u lekarza internisty – raz do roku.

 

• USG jamy brzusznej – raz do roku.

 

• RTG klatki piersiowej raz na pięć lat (osoby palące papierosy RTG klatki piersiowej co roku).

 

• Badanie densytometryczne (gęstości kości) – raz w ciągu dziesięciolecia.

 

• Po ukończeniu 50. roku życia należy przynajmniej raz na 5 lat poddawać się kolonoskopii.

 

• W ramach profilaktyki nowotworów jelita grubego warto również raz do roku wykonywać test na obecność krwi utajonej w kale.

 

• Elektrokardiogram – raz do roku.

 

• Badanie okulistyczne (badanie dna oka, pomiar ciśnienia śródgałkowego) – raz w roku.

 

• Badanie stomatologiczne i czyszczenie zębów z osadu – raz na pół roku.

 

• Kontrolowanie stanu znamion i pieprzyków.

 

 

 

KOBIETY:

 

• Badanie ginekologiczne i cytologia oraz USG narządów rodnych – raz do roku.

 

• Mammografia – raz na dwa lata.

 

• Samobadanie piersi – co miesiąc.

 

• Oznaczenie poziomu hormonów płciowych we krwi – raz na kilka lat.

 

• Badanie poziomu hormonów tarczycy – co roku.

 

 

 

MĘŻCZYŹNI:

 

• Po 50-tce wzrasta ryzyko zmian w gruczole krokowym, dlatego każdy mężczyzna w tym wieku powinien odwiedzić urologa, poddać się badaniu prostaty per rectum i powtarzać je od tego momentu raz na dwa lata.

 

• Oznaczenie antygenu PSA – raz w roku.

 

• Badanie jąder przez lekarza – raz na 3 lata.

 

• Samobadanie jąder – raz w miesiącu.

 

 

 

JAK WŁAŚCIWE ZADBAĆ O SWOJE PIERSI ? JAK WYKRYĆ GUZA PIERSI?

 

SAMOBADANIE PIERSI – każda kobieta od 18 roku życia powinna wykonywać samobadanie piersi raz w miesiącu, najlepiej między 6 a 9 dniem cyklu. Badanie palpacyjne wykonuje się w trzech pozycjach: stojąc przed lustrem, pod prysznicem i w pozycji leżącej. Należy unieść ręce do góry, po czym zwrócić uwagę na symetrię oraz kształt piersi i dołów pachowych. Należy dobrze przyjrzeć się brodawkom, otoczkom brodawkowym i skórze, sprawdzić czy nie występują przebarwienia oraz czy z brodawek nie wydziela się płyn. Sygnałem ostrzegawczym jest pojawienie się stwardnienia lub guzka (nawet niebolesnego) w obrębie piersi lub dołu pachowego oraz wycieku z brodawki (zwłaszcza krwistego). Gdy zauważymy coś niepokojącego, należy pilnie zwrócić się do lekarza.

 

ULTRASONOGRAFIA PIERSI (USG) – podstawowa metoda diagnostyczna raka piersi dla młodych kobiet – do 40 roku życia (u starszych kobiet, tkanka gruczołowa powoli zanika i zastępuje ją tkanka tłuszczowa, wtedy lepsza będzie mammografia). Do badania nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Najlepiej jest wykonać je w pierwszej połowie cyklu miesięcznego. Badanie jest całkowicie bezbolesne i w pełni bezpieczne (może być stosowane u młodych kobiet i kobiet w ciąży).

 

BADANIE MAMMOGRAFICZNE PIERSI – badanie skuteczne, uznawane za najlepszą metodę wykrywania raka piersi we wczesnym stadium, ale dedykowane starszym kobietom. Mammografia jest badaniem przesiewowym refundowanym przez Narodowy Fundusz Zdrowia, objęte są nim kobiety w wieku 50 – 69 lat. Dla młodszych kobiet ten rodzaj badania jest mniej skuteczny ze względu na inną budowę piersi.

 


Poznaj 5 prostych kroków, jak zbadać swoje piersi

 

1. Stań przed lustrem z uniesionymi w górę rękami. Popatrz na skórę, kolor i kształt piersi. Twoją uwagę powinny zwrócić:

 

  • napięta lub marszcząca się skóra,
  • zaczerwienienia na skórze piersi,
  • wypukłości lub nieregularny (inny niż zwykle) kształt piersi.

 

To samo skontroluj, nachylając się lekko do przodu, zakładając ręce za głowę, oraz opierając je mocno na biodrach.

 


 

2. Ściśnij brodawkę i sprawdź, czy nie wydziela się z niej płyn (jeśli jesteś w ciąży, po ściśnięciu brodawki może pojawiać się niewielka ilość płynu - to może być pokarm) . Przyjrzyj się też, czy nie kształt i kolor brodawek jest taki sam jak zawsze.

 


 

3. Załóż prawą rękę za głowę. Trzema palcami prawej dłoni uciśnij lekko lewą pierś. Delikatnie uciskając pierś zataczaj palcami coraz szersze kręgi (zaczynając od sutka), najpierw z góry na dół, a następnie w odwrotnym kierunku. Postępując analogicznie zbadaj też lewą pierś.

 


 

4. Połóż się, wsuwając pod prawy bark poduszkę lub zwinięty ręcznik. Załóż prawą rękę za głowę, a trzema palcami lewej ręki zbadaj prawą pierś. Tak jak poprzednio lekko uciskając zataczaj kręgi wokół piersi, zaczynając od sutka do zewnątrz piersi. Postępując analogicznie zbadaj też lewą pierś.

 



 

5. Zbadaj węzły chłonne. Pozostając w tej samej pozycji wyjmij rękę zza głowy i połóż wzdłuż tułowia. Leżąc w ten sposób zbadaj węzły chłonne pod pachami, najpierw lewą a potem prawą.

 


 


Jeśli podczas badania odkryjesz coś, co budzi twój niepokój koniecznie skontaktuj się z lekarzem specjalistą. Nie każdy guzek jest rakiem (może to być np. tłuszczak lub po prostu tkanka gruczołowa, która w miarę cyklu może ulegać w niektórych miejscach zgrubieniom), jednak warto mieć pewność, że wykryta przez ciebie zmiana nie zagraża twojemu zdrowiu i życiu. Pamiętaj też, że zawsze możesz poprosić ginekologa o zbadanie twoich piersi, np. podczas wykonywania badań cytologicznych.

 

Kiedy robić samobadanie piersi?

 

Każda kobieta, która ukończyła 20 lat powinna badać swoje piersi raz w miesiącu. Najlepiej robić to zaraz po miesiączce, między 7 a 10 dniem cyklu (liczonym od pierwszego dnia okresu). Jeśli masz nieregularne miesiączki, jesteś w ciąży lub przeszłaś już menopauzę wyznacz konkretną datę (np. każdy pierwszy dzień miesiąca) i kontrolować piersi w tym określonym dniu.

Samobadanie piersi to najprostsza i najszybsza metoda wczesnego wykrywania raka piersi. Wcześnie wykryty jest całkowicie wyleczalny, dlatego warto raz w miesiącu poświęcić chwilę czasu i zadbać o swoje zdrowie i bezpieczeństwo.

 


Kodeks Walki z Rakiem

 

Od lat zadawane pytanie, jak żyć, by zmniejszyć ryzyko chorób nowotworowych i zwiększyć szanse na komfort zdrowego życia, także w późnym wieku, znajduje swoją odpowiedź w zaleceniach Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. 16 października 2014 roku na konferencji European Cancer Leagues w Bratysławie zaprezentowano zalecenia czwartej już edycji Kodeksu, czyli 12 prostych sposobów na zapobieganie nowotworom

 

1. Nie pal. Nie używaj tytoniu w żadnej postaci

 

Niepalenie jest pierwszym pożądanym zachowaniem, które świadomie sami możemy podjąć, by zmniejszyć ryzyko wielu chorób nowotworowych. Dym tytoniowy składa się z 4 tys. związków chemicznych, z których co najmniej 40 (mówi się nawet o 55) ma działanie rakotwórcze. 25-30% wszystkich zgonów z powodu nowotworów ma związek z paleniem tytoniu. Po zaprzestaniu palenia ryzyko tego typu nowotworów szybko się zmniejsza. Korzyści zdrowotne obserwuje się już po 5 latach od zerwania z nałogiem. Palenie papierosów przez kobiety w ciąży zwiększa prawdopodobieństwo obumarcia płodu lub późniejszego upośledzenia rozwoju dziecka, tak fizycznego, jak i psychicznego.

 

2. Stwórz w domu środowisko wolne od dymu tytoniowego. Wspieraj politykę miejsca pracy wolnego od tytoniu.

 

Bardzo ważne jest unikanie biernego palenia, tj. przebywania w pomieszczeniach, w których ktoś pali.

 

3. Utrzymuj prawidłową masę ciała.

 

Dotychczasowa zasada „Wystrzegaj się otyłości” została zastąpiona zachętą, by utrzymywać prawidłową masę ciała. Otyłość stanowi drugi, po paleniu tytoniu, czynnik ryzyka rozwoju chorób przewlekłych, zwłaszcza cukrzycy, chorób układu krążenia i nowotworów złośliwych. Przekonujące dane wskazują na związek otyłości z zachorowaniami na raka okrężnicy, piersi (po menopauzie), trzonu macicy, nerki i gruczolakoraka przełyku. Szacuje się, że w Europie Zachodniej nadwaga i otyłość stały się przyczyną rozwoju około 39% nowotworów trzonu macicy, 37% gruczolakoraków przełyku, 25% nowotworów nerki, 24% nowotworów pęcherzyka żółciowego, 11% nowotworów okrężnicy i 9% nowotworów piersi.

 

4. Bądź aktywny fizycznie w codziennym życiu. Ogranicz czas spędzany na siedząco.

 

Ruch to życie! Wiele badań jednoznacznie potwierdziło zależność między aktywnością fizyczną a ograniczeniem ryzyka zachorowania na wiele typów nowotworów złośliwych. I tak np. regularne ćwiczenia zmniejszają ryzyko zachorowania na raka okrężnicy, raka piersi, raka trzonu macicy i raka prostaty. Zmniejszenie ryzyka wystąpienia nowotworów jest wprost proporcjonalne do stopnia aktywności fizycznej. Zaleca się wykonanie gimnastyki 3 razy w tygodniu po pół godziny. Z punktu widzenia profilaktyki chorób nowotworowych korzystniejsze są jednak częstsze, bardziej forsowne ćwiczenia. Należy pamiętać, że poziom wysiłku fizycznego musi być dostosowany indywidualnie i np. osoby z chorobami układu krążenia z oczywistych względów muszą wystrzegać się zbyt forsownych ćwiczeń.

 

5. Przestrzegaj zaleceń prawidłowego sposobu żywienia:

 

  • jedz dużo produktów pełnoziarnistych, roślin strączkowych, warzyw i owoców;
  • ogranicz spożycie wysokokalorycznych produktów spożywczych (o wysokiej zawartości cukru lub tłuszczu) i unikaj napojów słodzonych;
  • unikaj przetworzonego mięsa; ogranicz spożycie mięsa czerwonego i żywności z dużą zawartością soli.

 

Każdego dnia jesteśmy przekonywani, że zdrowie jest na naszym talerzu, że zależy od tego, ile i co jemy. Spożywanie produktów zbożowych pełnoziarnistych oraz o dużej zawartości błonnika zmniejsza ryzyko zachorowania na raka jelita grubego i inne nowotwory przewodu pokarmowego 

 

6. Jeśli pijesz alkohol dowolnego rodzaju, ogranicz jego spożycie. Abstynencja pomaga zapobiegać nowotworom.

 

Alkohol nie sprzyja zdrowiu. Kodeks namawia: Jeśli pijesz alkohol dowolnego rodzaju, ogranicz jego spożycie. Abstynencja pomaga zapobiegać nowotworom. 
Picie alkoholu zwiększa ryzyko nowotworów górnego odcinka przewodu pokarmowego i układu oddechowego nawet u osób niepalących. Natomiast picie wraz z paleniem tytoniu istotnie zwiększa ryzyko zachorowania na wymienione nowotwory, a każdy z tych czynników potęguje działanie drugiego.

 

7. Unikaj nadmiernej ekspozycji na promienie słoneczne (dotyczy to szczególnie dzieci). Chroń się przed słońcem, używaj produktów przeznaczonych do ochrony przeciwsłonecznej. Nie korzystaj z solarium.

 

Największe narażenie na promieniowanie UV jest w godzinach 11-15. Przebywając na świeżym powietrzu, należy się wtedy chronić przed słońcem. Zaleca się przebywanie w cieniu, noszenie okularów przeciwsłonecznych i odpowiedniego, chroniącego przed słońcem ubrania. Należy stosować kosmetyki zawierające filtry przeciwsłoneczne. Odradza się korzystanie z tzw. łóżek opalających, gdyż urządzenia te emitują promieniowanie zbliżone do tego, które uważa się za odpowiedzialne za zwiększone ryzyko zachorowań na czerniaka skóry.

 

8. Chroń się przed działaniem substancji rakotwórczych w miejscu pracy. Postępuj zgodnie z zaleceniami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy.

 

Duże dawki promieniowania jonizującego mogą prowadzić do uszkodzenia komórki i DNA, a następnie do śmierci komórki, natomiast energia w małych dawkach wywołuje niekiedy mutacje zwiększające ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych. Do najczęstszych zagrożeń zalicza się: promieniowanie słoneczne, bierne wdychanie dymu tytoniowego, pył zawierający wolną krzemionkę, gazy spalinowe z silników Diesla, produkty rozpadu radonu, pył drzewny, benzen, azbest, formaldehyd, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, związki chromu VI, kadmu i niklu.

 

9. Dowiedz się, czy w domu jesteś narażony na naturalne promieniowanie spowodowane wysokim stężeniem radonu. Podejmij działania na rzecz zmniejszenia jego poziomu.

 

Czynniki wpływające na stężenie radonu (powstaje z rozpadu radu) to m.in.: materiały budowlane - szczególnie radioaktywne są wszelkie surowce pochodzenia przemysłowego: lotny popiół, żużel, fosfogips czy beton; wykończenie mieszkania - zaleca się stosowanie materiałów zmniejszających przenikanie radonu ze ścian do wnętrza pomieszczeń; wentylacja - szpary w budynkach, oknach, a przede wszystkim wietrzenie ma wpływ na obniżenie poziomu radonu. Nasze możliwości zapobiegania stężeniu rodanu w pomieszczeniach są ograniczone; zaleca się po prostu rozszczelnianie okien, częste wietrzenie pomieszczeń i jak najdłuższe przebywanie na świeżym powietrzu.

 

10. Kobiety powinny pamiętać o tym, że:

 

  • karmienie piersią zmniejsza u matki ryzyko zachorowania na raka piersi. Jeśli możesz, karm swoje dziecko piersią
  • hormonalna terapia zastępcza zwiększa ryzyko rozwoju niektórych rodzajów nowotworów. Ogranicz jej stosowanie

 

11. Zadbaj o to, aby twoje dzieci poddano szczepieniom ochronnym przeciwko:

 

  • wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (dotyczy noworodków)
  • wirusowi brodawczaka ludzkiego – HPV (dotyczy dziewcząt)

 

12. Bierz udział w zorganizowanych programach badań przesiewowych w celu wczesnego wykrywania:

 

  • raka jelita grubego (zalecenie dotyczy zarówno mężczyzn, jak i kobiet)
  • raka piersi (u kobiet)
  • raka szyjki macicy (u kobiet)

 

W Polsce od wielu lat realizowane są trzy programy badań przesiewowych, finansowanych ze środków publicznych: badania w kierunku raka szyjki macicy, raka piersi oraz raka jelita grubego. W ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy każda kobieta w wieku 25-59 lat może raz na trzy lata wykonać profilaktycznie badanie cytologiczne. W ramach wczesnego wykrywania raka piersi każda kobieta w wieku 50-69 lat może wykonać co dwa lata badanie mammograficzne. Wczesne wykrycie zmian nowotworowych i podjęcie terapii daje szansę całkowitego wyleczenia. Na oba badania nie są wymagane skierowania. Program badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego jest adresowany do osób w wieku 50-65 lat; profilaktyczną kolonoskopię – wziernikowanie jelita grubego, można zrobić raz na 10 lat. Po skierowanie-ankietę należy się zgłosić do swojego lekarza rodzinnego.